De wegwerpmaatschappij
Onze huidige consumptiegewoonten drijven ons naar almaar meer kopen. De consumptie wordt onstabiel (2). We veranderen vaak en almaar sneller van hebbedingen. Hoe is dat zo gekomen? Er zijn veel oorzaken, die allemaal min of meer met elkaar verweven zijn: van de kant van de fabrikanten komen er minder sterke (3) of moeilijk te demonteren goederen (4); de consumenten van hun kant tonen minder respect voor het materiaal (5), hebben minder technische kennis, nemen bepaalde gewoontes aan, volgen de mode... En dan zwijgen we nog over de vele aanlokkelijke reclames!
Het gevolg van die ongebreidelde consumptie is dat we enorm veel afval veroorzaken. Maar weinig consumenten denken eraan voorwerpen te (laten) repareren die zo eenvoudig te vervangen zijn. Aan die wegwerpcultuur hangt een duur milieukostenplaatje in de vorm van energie, natuurlijke hulpbronnen en vervuiling. Vooral het elektronisch afval is zeer complex om te verwerken (6). In 2011 verzamelde Recupel (7) 110.000 ton elektronisch afval. Eén van de oplossingen is de levensduur van onze goederen maximaal verlengen om de milieu-impact ervan te verkleinen.
Maar hoe herstel je een defect toestel? Je hebt natuurlijk altijd het systeem van de wettelijke garantie, de dienst-na-verkoop of de professionele hersteller. Maar daarnaast wordt links en rechts voor lokale alternatieve initiatieven gezorgd. Een heel recent voorbeeld daarvan is de beweging van de Repair Cafés.
De Repair Cafés : wat zijn dat?
Het basisprincipe van een Repair Café is vrijwilligers verzamelen die de bezoekers helpen om zelf hun beschadigde of defecte artikelen te herstellen. Het gaat dus niet alleen om het herstellen, maar ook om iets bijleren. De sessies worden periodiek gehouden, gewoonlijk eenmaal per maand, in lokalen die voor de gelegenheid ter beschikking worden gesteld. De Repair Cafés worden doorgaans opgedeeld in verschillende workshops: elektro (stofzuiger, televisietoestel, broodrooster, speelgoed, ...), naaien (inkorten, retoucheren, uitlaten, ...), informatica (printer, computer, ...), fietsen, klein meubilair enz. De dienst is gratis en voor iedereen toegankelijk. Er staan in de lokalen wel spaarpotjes om eventuele giften in te doen.
Zoals de naam al aangeeft, is het mogelijk om in een Repair Café iets te drinken en te eten: taart, cake, soepen en warme dranken zijn er verkrijgbaar.
Het idee komt overgewaaid uit Nederland. Bij de vaststelling dat er veel knowhow verloren aan het gaan was, lanceerde de Hollandse journaliste Martine Postma in 2009 de beweging van de "herstelcafés". De eerste Stichting Repair Café volgde in 20103. Vandaag de dag telt Nederland een dertigtal Repair Cafés (8).
De gelijkaardige initiatieven in België zien we sinds 2012 boomen. Het eerste Repair Café in Brussel werd geopend in Elsene in september 2012. Het werd ondertussen al uitgebreid en ontvangt op heden een honderdtal personen bij elke sessie. Er is zelfs een kinderopvangruimte voorzien. Het tweede Brusselse Repair Café werd geopend in Molenbeek op 27 januari 2013, op initiatief van de vereniging Solidarité Savoir (9). Schaarbeek is gevolgd op 14 februari. Het vierde Repair Café in het Brusselse Gewest zal zijn deuren openen te Sint-Agatha-Berchem vanaf 21 april 2013, in het kader van de Duurzame Wijk/Quartier Durable ‘BLED' (10).
Het eerste Vlaamse Repair Café ging van start op 1 december 2012 te Antwerpen. Sedertdien zijn nog "herstellercafés" geopend te Sint-Niklaas en te Leuven. Brugge en Heist-op-den-Berg zullen in het voorjaar volgen. Een samenwerking tussen de Vlaamse vereniging Netwerk Bewust Verbruiken (NBV) en de Nederlandse stichting van de Herstelcafés zag recent het daglicht om de lokale groepen in het Vlaamse landsgedeelte te helpen.
In Wallonië ging een Repair Café open in Ath in januari 2013. Er wordt werk gemaakt van gelijkaardige projecten in Namur, Soignies, La Hulpe... En naar het voorbeeld van Vlaanderen en Nederland zal een nieuwe stichting Wallonië-Brussel vertegenwoordigen. Het doel bestaat erin een netwerk op te bouwen voor uitwisselingen en coördinatie tussen de verschillende initiatieven.
Hoe werkt het?
Wie in het Repair Café aankomt, moet zich eerst inschrijven aan het onthaal. Om organisatorische redenen wordt maar één artikel per persoon toegelaten. Een verantwoordelijke zal de aard van de herstelling bepalen en op een bulletin invullen. Dan wordt een nummer toegekend. Het cafégedeelte van het lokaal doet dienst als wachtruimte. Wanneer uw nummer aan de beurt is, geeft u het bulletin af aan de vrijwillige hersteller. Met behulp van de vooranalyse die op het bulletin staat, zal hij u helpen om uw product te herstellen. Na afloop van het werk geeft u het bulletin terug af aan het onthaal en keert u terug naar huis met uw opnieuw tot leven gewekte artikel !
Herstellen is ook helpen en creëren
De Repair Cafés zijn sociale ontmoetingsplaatsen en uitwisselingscentra. Er worden niet alleen producten hersteld, maar er wordt ook een meer menselijk en duurzamer maatschappelijk model in de praktijk gebracht.
Eigen kennis delen, mensen helpen, leren, zelf iets herstellen is een manier om een eigen identiteit op te bouwen en aan het groepsleven deel te nemen. Het is een les in geduld en solidariteit binnen onze wereld met zijn haast- en wegwerpcultuur. Het is een manier om meer te zijn dan een korte tussenstop tussen de winkel en de vuilnisbak.
Enkele suggesties voor de overheid
Het OIVO vestigt de aandacht van de beleidvoerders op het probleem van de afvalberg en het (povere) hergebruik Het OIVO stelt enkele pistes voor :
- Beter voorkomen dan genezen: informatiecampagnes zouden de consumenten kunnen helpen om minder afval voort te brengen door ze te wijzen op het goed gebruiken van de elektrische apparaten en op de alternatieven voor de schroothoop.
- Het creëren, coördineren en financieren van de Stichtingen Repair Café in België begeleiden, naar het voorbeeld van wat in Nederland gedaan wordt3.
- Het ter beschikking stellen van lokalen voor de Repair Cafés vergemakkelijken, om hun rol als buurtontmoetingsplaats te versterken.
Meer weten?
- Repair or replace ? Fixing appliances, Which, 04-2010 pp. 63-65.
- DE FEIJTER Iris, De vrek is back. Moderne vrekken kopen niet. Ze ruilen, lenen, swappen, gebruiken, huren en delen, De Morgen Magazine, nr 75, 02-02-2013, pp. 39-43.
- VAN DE PERRE, Kim, Repair Café leert weer herstellen, De Morgen, 08-09-2012.
- WOUSSEN Wouter, Waarom zou ik dat weggooien ? Reportage. Een café dat je fiets herstelt, De Standaard, 06-09-2012.
- Langere levensduur voor elektrische apparaten, De Wakkere Consument, 28-02-2013. Online (geraadpleegd op 28-02-2013).
- Consumer Behavior Monitor, Brussel, OIVO, 2012, 47p. Online (geraadpleegd op 28-02-2013).
- Repair Café Nederland (geraadpleegd op 26-02-2013)
- Repair Café Brussel et http://www.repaircafe.be/nl/ (geraadpleegd op 28-02-2013)
- Artefact Festival Leuven (geraadpleegd op 26-02-2013)
- Repair Café Brugge (geraadpleegd op 26-02-2013)
- Netwerk Bewust Verbruiken (geraadpleegd op 26-02-2013)
- Leefmilieu Brussel:
(1) Meer over het consumentengedrag in crisistijd in onze studie COBEM : Consumer Behavior Monitor, Brussel, OIVO, 2012, 47p. Online (geraadpleegd op 28-02-2013).
(2) POMMIER, Florent, À peine acheté, déjà bon à jeter. 60 Millions de Consommateurs, februari 2013, nr. 479, pp.16-17.
(3) Een tweede leven voor gebruikte apparaten, Metro, 27-03- 2012, p.7. Zie ook het artikel over geplande veroudering van het OIVO.
(4) INAEBNIT, Christophe, Réparer un smartphone, c'est souvent possible !, Bon à savoir, nr. 2, februari 2013.
(5) Lees ons artikel: Langere levensduur voor elektrische apparaten, De Wakkere Consument, 28-02-2013. Online (geraadpleegd op 28-02-2013).
(6) ECOCONSO, Les appareils électriques. Fiche-Conseil d'Ecoconso n°168, 21 december 2012. Online (geraadpleegd op 28-02-2013).
(7) 110.000 ton elektronisch afval, Metro, 20-03-2012, p.3.
(8) http://repaircafe.nl/, geraadpleegd op 26 februari 2013.
(9) http://www.solidarite-savoir.be/ (in het Frans). Geraadpleegd op 25 februari 2013.
(10) http://www.bled1082.be/ (in het Frans). Geraadpleegd op 25 februari 2013.
