De korte ketens: wat zijn dat?
We spreken van korte ketens wanneer de voedingswaren via een heel korte keten tussen producenten en consumenten verdeeld worden. Er zijn maximum twee tussenschakels. De volgende schema's zijn dus mogelijk:
- Producent ---> Consument
- Producent ---> Verwerker ---> Consument
- Producent ---> Distributeur ---> Consument
- Producent ---> Verwerker ---> Distributeur ---> Consument
De producent kan zijn producten op velerlei manieren via de korte keten verkopen. De bekendste zijn de lokale markten en de buurtwinkels. Maar er zijn nog vele andere mogelijkheden: rechtstreekse verkoop aan de consument op de boerderij, de aflevering van manden, de coöperatieve, de mobiele verkoop, de verkoop op beurzen en salons, de (private of groeps-)keukens, en zelfs de verkoop via het internet.
Een vorm van korte keten die almaar sterker opkomt, is de aankoopgroep. Dat is een partnerschap tussen een groep consumenten (soms in een vereniging samengebracht) en één of meerdere boerderijen. De producten (groenten, fruit, tot zelfs zuivelproducten en vlees) worden onder de ingeschreven consumenten verdeeld in de vorm van korven (assortimenten).
Een aankoopgroep impliceert dat het lid van een groep aanvaardt om tijd te investeren in het rondbrengen van de korven (producten in ontvangst nemen, ze over verschillende manden verdelen, de andere leden ontvangen...).
Er bestaan koopgroepen in verschillende vormen en onder verschillende afkortingen: GASAP (Groupe d'Achat Solidaire de l'Agriculture Paysanne) of SAGAL (Solidaire Aankoopgroep van Agro-ecologische Landbouw), in Brussel; GAC (Groupe d'Achat Commun) of GAA (Groupe d'Achat Alimentaire), in Wallonië; AMAP (Association pour le Maintien d'une Agriculture Paysanne) in Frankrijk. Meer weten? Er is waarschijnlijk ook wel een aankoopgroep in uw buurt!
De korte ketens zijn interessant voor de consumenten
De producten die via korte ketens verkocht worden, zijn hoofdzakelijk groenten en fruit. Het is gemakkelijk om in die circuits biologische en seizoensproducten te vinden. Veel producenten in de korte ketens bieden zeldzame of vergeten groenten aan. Zo ontdekt u niet alleen nieuwe smaken, wij bevelen tussen haakjes de pastinaaksoep en de aardpeerpuree van harte aan, maar u werkt ook mee aan het behoud van de diversiteit aan voedingsproducten.
De korte ketens bieden de gelegenheid om in rechtstreeks contact te komen met de producenten. Het resultaat is een transparante vertrouwensrelatie. Op die manier kunt u ook zin geven aan uw consumptie en de scheidingsmuur tussen stad en platteland doorbreken. Dankzij de nabijheid van de korte keten kunnen ouders bijvoorbeeld de kinderen bekend maken met de landbouw en de voedselproductie.
De korte ketens zijn interessant voor de producenten
De verkoop via korte keten biedt tal van voordelen aan de producent. Doordat er minder tussenpersonen zijn, vloeit een groter deel van de prijs die de consument aan de kassa betaalt rechtstreeks naar de producent. De productomwerking (tot soep, kaas, yoghurt, jam enz.) of de ontvangst van klanten op de boerderij (om te helpen tijdens de pluk, voor boerderijtoerisme, in een restaurant of cafetaria…) leveren nog een aanvullend inkomen op en zijn een extra valorisatie van zijn knowhow. De producent zal echter wel moeten investeren in de infrastructuur en de instrumenten die voor die activiteiten nodig zijn.
Het rechtstreekse contact met de consument biedt de gelegenheid tot dialoog. De verkoopprijs is gemakkelijker te onderhandelen en er kunnen nauwe samenwerkingsverbanden gesmeed worden, die soms zelfs in een contract kunnen worden vastgelegd: dat is meteen een vorm van zekerheid voor de producent.
En wanneer de korte ketens ten slotte ingekaderd worden in een meer algemeen beleid voor het doen heropleven van een bepaalde streek, helpen ze arbeidsplaatsen in de landbouwsector in stand houden.
De korte ketens zijn interessant voor het leefmilieu
Er zijn velerlei milieuvoordelen. We sommen er enkele op:
- Minder energie-uitgaven (de producten leggen kortere afstanden af, het telen van groenten en fruit verbruikt minder energie als de seizoenen gerespecteerd worden).
- Minder verpakking (dankzij losse verkoop).
- Eerherstel voor oude variëteiten en dus instandhouding van een patrimonium.
- Hernieuwde belangstelling voor een streek ---> een landschap zal men zoveel beter beschermen als men het kent en waardeert!
- Enz.
Kortom, de grootdistributie mag de korte ketens dan al anekdotisch vinden, maar voor de burger die zijn consumptiegedrag wil opsmukken zijn ze een buitenkans. Ook u vindt vast wel iets naar uw gading tussen de beurzen met streekproducten, de lokale markten, de seizoensgebonden korven en de aankoopgroepen!
Bronnen en websites
- Danau, AL, Flament, J., Van Der Steen D. (2011). Quelles stratégies pour améliorer le pouvoir de marché des producteurs agricoles ? Collectif Stratégies Alimentaires (asbl), Brussel, 111 p. (in het Frans).
- L'Observatoire de la Consommation Alimentaire (OCA) stelt enkele studies over de korte ketens voor (in het Frans)
- Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) beschikt over meerdere studies over de verkoop rechtstreeks op de boerderij (in het Nederlands)
- Les saveurs wallonnes (in het Frans)
- SAGAL (Brussel): aankoopgroepen (in het Nederlands en het Frans)
- GAC (Wallonie): aankoopgroepen (in het Frans)
- APAQ-W, promotion de l'agriculture wallonne (in het Frans). Surf in het bijzonder naar de pagina's over de actie "C'est produit près de vous !"
- Gids voor duurzame voeding in Brussel (in het Nederlands)
