Met het bereiken van de leeftijd van 18 jaar wordt men voor de wet handelingsbekwaam. Dit houdt in dat men geschikt wordt geacht om de rechten en plichten waarover men beschikt ook daadwerkelijk zelf uit te oefenen, zonder de tussenkomst van derden, in casu vaak de ouders. Zo wordt men bekwaam geacht om daden van beschikking (kopen, verkopen, schenken…), daden van beheer (huren, verhuren...) en daden van behoud (bijvoorbeeld herstelwerken laten uitvoeren) te stellen. Echter, er is niemand die nagaat of de jongere ook daadwerkelijk de impact van deze handelingen kan inschatten, laat staan het specifieke jargon begrijpt dat steevast met deze handelingen gepaard gaat. Het verwondert dan ook niet dat steeds meer jongeren schulden hebben. In een uitgebreide analyse toont het OIVO aan dat financiële geletterdheid een achilleshiel is van onze samenleving.

Het FSMA, de Financial Services and Markets Authority, is de financiële waakhond van België. Zij ziet toe op het gedrag van de financiële instellingen en de producten die zij aan de man brengen. De taken van de FSMA vallen onder te verdelen in zes groepen, waarvan financiële vorming van de consument er één van is. Deze kerntaak heeft in korte tijd alleen maar aan belang gewonnen, niet in het minst door de recente financiële en economische crisis. Instanties werden hervormd, het regeerakkoord van Di Rupo I vernoemde het uitdrukkelijk als prioriteit en ook uit de conclusies van de Dexia-commissie kwam duidelijk naar voor dat om steviger gewapend zijn in het financiële leven de consument beter geschoold moet zijn. Kennis is macht.

Een eerste stap om iedereen, en dus niet enkel jongeren, de mogelijkheid te bieden om op elke financiële vraag een neutraal en objectief antwoord te kunnen krijgen is Wikifin. De website geeft op een droge manier de informatie waar u om verzoekt, maar biedt ook een spaarsimulator en een quiz over je financiële geletterdheid aan. De website staat nog in de kinderschoenen, en zal in de toekomst op al deze vlakken nog worden uitgebreid.

Gaat deze website dan als een deus ex machina het probleem oplossen? Dat lijkt ons weinig waarschijnlijk. Vooreerst zullen slechts zij die interesse in de materie hebben door de website worden gelokt. De vrees is dan ook voor een Mattheüseffect, die stelt dat wie heeft nog meer zal krijgen. In tegenstelling tot hij die niets heeft, want die zal zelfs dat nog worden ontnomen. Het is dan ook zaak om zoveel mogelijk mensen te wijzen op het belang van een gezonde portie financiële kennis. Het wiki-gehalte van deze website zal daar hopelijk toe bijdragen.

Vervolgens is deze website op zich niet zaligmakend. Zoals we reeds opwierpen in onze analyse waarnaar we eerder verwezen, moet er op meerdere vlakken actie worden ondernomen. Het OIVO onderstreept nogmaals haar conclusies en eisen:

• Het in kaart brengen en opvolgen van de financiële leefwereld van jongeren, incl. de schuldproblematiek.
Binnen deze monitoring moet voldoende aandacht worden besteed aan de eigenheid van elke regio. De activiteiten van het Nederlandse Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) vormen een interessant en inspirerend voorbeeld.
• Een evaluatie ten gronde van de manier waarop de Jury voor Ethische Praktijken inzake reclame (JEP) er al of niet in slaagt haar opdracht te vervullen m.b.t. de snel evoluerende marketingpraktijken naar jongeren toe.
• Het ontwikkelen van een vormingsaanbod op maat voor ouders (cf. tertiaire preventie) die zelf een onvoldoende halen voor financiële competentie en/of financiële opvoeding van hun kinderen.
• Het opnemen van vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen m.b.t. omgaan met geld in de leerplannen van het lager en secundair onderwijs.
• Beheersing van het effect van een toenemende sociaal-economische ongelijkheid op deze problematiek: jongeren die schulden maken, hebben dat immers maar al te vaak thuis gezien of geleerd.

Het FSMA heeft met www.wikifin.be een aardige stap gezet in de financiële vorming van de bezoekers van deze website. Ook de toekomstvisie, met een waar Centrum voor Financiële Vorming en een lessenpakket financiële vorming voor het onderwijs klinkt veelbelovend. Want zoals afdoend is gebleken is de weg nog erg lang.

Auteur: Pieter-Jan De Koning